Steinþór Stefánsson

Á leið suður

Hann fór til Reykjavíkur í atvinnuleit og var þar þegar spænska veikin geisaði haustið og fram á vetur 1918. Hann flutti ekki aftur norður en fór til Norður-Noregs um 1920 í atvinnuleit. Þar vann hann meðal annars í vélsmiðju þar sem voru smíðaðar byssur. Hann sneri aftur heim frá Noregi og var skráður með búsetu í Reykjavík frá 1925 og bjó þar upp frá því.

Byssusmiðurinn SMS

Steinþór smíðaði hér á landi haglabyssur í ýmsum útfærslum í hlaupvíddum .410, 16 ga. og 12 ga. á árunum 1926 – 1960. Vitað er með vissu um ellefu byssur sem Steinþór smíðaði en vísbendingar eru um að þær hafi verið fleiri. Níu þeirra byssa, sem hafa varðveist, smíðaði Steinþór frá grunni og lagði hönd á tvær til viðbótar sem enn eru til.

Allar eru þær merktar með upphafsstöfum hans SMS og númerum 1 – 11. Byssurnar voru skráðar á skotvopnaskrá árið 2004. Þær eru allar einskota en lásgerðirnar mismunandi.

Talið er að Lárus Salómonsson (1905–1987), lögreglumaður og glímukappi, hafi fengið tvær byssur hjá Steinþóri og hafi önnur þeirra verið .410 haglaskammbyssa og hin 12 ga. haglabyssa.

Þetta hefur þó ekki fengist staðfest, þrátt fyrir mikla leit.

Afi var flottur karl

Steinþór Stefánsson húsasmíðameistari (f. 1951), sonarsonur Steinþórs byssusmiðs, var rúmlega 16 ára þegar afi hans dó. „Við áttum heima að Vitastíg 20 og þar var pabbi með smíðaverkstæði í kjallaranum. Hann var mjög laghentur og smíðaði húsgögn. Afi átti stóran rennibekk sem hann hafði smíðað og var með hann á verkstæðinu hans pabba."

Safngripir á Veiðisafninu

Steinþór yngri fékk ellefu byssur afa síns frá Halldóri föðurbróður sínum, sem hafði erft þær frá föður sínum.

Steinþór segir að Halldór hefði óskað eftir því að byssurnar færu á safn – helst allar saman.
Það mun einnig hafa verið ósk Steinþórs byssusmiðs. Steinþór yngri ánafnað Veiðisafninu á Stokkseyri byssunum sem afi hans smíðaði þann 26. febrúar 2025.

Þær eru nú í vörslu þess og hluti af sýningu safnsins.

Frumlegar lausnir og uppfinningar

Jóhann Vilhjálmsson byssusmiður, sem hefur mikla þekkingu á eldri byssum, skoðaði byssurnar frá Steinþóri heitnum og gerði úttekt á smíði þeirra og gerð. Skoðunin leiddi m.a. í ljós að Steinþór hafði smíðað hlaupin á fimm af byssunum en fjórar voru með Kongsberg-hlaup.

Lásgerðirnar voru býsna fjölbreyttar og sýna að Steinþór var frumlegur og hugmyndaríkur byssusmiður. 

Steinþór fór ólíkar leiðir í að smíða öryggi á byssurnar. Á einni er öryggið fyrir aftan fremsta hluta gikkbjargar og læsir gikknum. Á öðrum byssum er öryggið armur fyrir aftan gikkinn og er honum snúið um 180° til að læsa gikknum.