Eiríkur Haraldsson

Íslenska marghleypan Þruma SAA

Byssan er völundarsmíði og glæsileg á að líta. Þruma SAA númer 2 er önnur af tveimur skammbyssum sem Eiríkur smíðaði árið 1987. Fyrirmyndin var óvirk eftirlíking af Colt Single Action Army (SAA) marghleypu (M1873).

Colt verksmiðjurnar hönnuðu þessa marghleypu fyrir Bandaríkjastjórn árið 1872 og var hún aðal skammbyssa bandarískra hermanna frá 1873 til 1892. Hún var líka vinsæl hjá lögreglu, bændum, kúrekum og útlögum í villta vestrinu og víðar um heim. En hvað kom til að Eiríkur smíðaði þessar byssur?

Fyrirmyndin var óvirk eftirlíking af Colt Single Action Army (SAA) marghleypu (M1873). Colt verksmiðjurnar hönnuðu þessa marghleypu fyrir Bandaríkjastjórn árið 1872 og var hún aðal skammbyssa bandarískra hermanna frá 1873 til 1892. Hún var líka vinsæl hjá lögreglu, bændum, kúrekum og útlögum í villta vestrinu og víðar um heim. En hvað kom til að Eiríkur smíðaði þessar byssur?

frá grunni

„Halldór heitinn Jónsson, verkfræðingur og forstjóri Steypustöðvarinnar, átti þó nokkrar byssur og var að skjóta sér til gamans. Hann kom til mín með óvirka en nákvæma eftirlíkingu af Colt SAA rúllettubyssu og bað mig að smíða fyrir sig þannig byssu sem virkaði. Hann nuddaði í mér þar til ég féllst á að gera þetta. Ég gat mælt fyrirmyndina alla upp og haft hana til hliðsjónar. Fyrirmyndin var í kaliber .45 en Halldór vildi fá kaliber .357 Magnum. Sjálfur hefði ég valið .22 LR en Halldór réði. Hann vildi hafa þetta kraftmikið,” segir Eiríkur.

„Ég ákvað að smíða tvær byssur og ætlaði að eiga aðra sjálfur. Byssurnar smíðaði ég alveg frá grunni, bjó meira að segja til skrúfurnar! Halldór fékk Þrumu númer 1, sem var krómuð en það var algjört stílbrot, að mínu mati.

Ólafur, bróðir Halldórs og viðskiptafræðingur sem vann líka hjá Steypustöðinni, svældi seinni byssuna út úr mér,” segir Eiríkur og hlær við. Byssa Ólafs, Þruma númer 2 frá 1987, er nú á Veiðisafninu á Stokkseyri. Síðar, eða 2016 og 2017, smíðaði Eiríkur þrjár eins byssur til viðbótar.

Þruman ber nafn með rentu

Fyrirmyndin sem Eiríkur smíðaði eftir var með sex þumlunga (15,24 sm) löngu hlaupi. Eiríkur hafði hlaupið aðeins lengra á Þrumunum SAA, því þeim Halldóri og Ólafi þótti meiri stæll yfir því. En hvers vegna gaf hann byssunum nafnið Þruma SAA (Single Action Army)? „Það er auðvitað svoddan þruma þegar skotið er úr þessu.

 Það skýtur enginn úr svona byssu nema að vera með góðar heyrnarhlífar. Rúllettubyssur eru háværari en aðrar skammbyssur vegna þess hvernig þær eru uppbyggðar, hvellurinn á svo greiða leið úr skothúsinu út í umhverfið,” segir Eiríkur.

Tengingar

Svo lauk ég við hálfkláraða haglabyssu sem Jón Þorsteinsson (1880-1968), byssusmiður á Ólafsfirði skildi eftir sig. Maður á Akureyri eignaðist hana og ég smíðaði hlaup á byssuna fyrir hann. Haninn til að trekkja upp verkið var utanáliggjandi og mér þótti fallegt handbragð á þessari byssu hjá Jóni.”

Á þeim tíma smíðaði ég haglabyssuna númer 20 með boltalásnum. Áður hafði ég smíðað einskota, framhlaðnar pístólur. Þær voru bara prófaðar og svo aldrei skotið úr þeim meir.

Eiríkur stofnaði Smiðjukot árið 1998. Þar smíðaði hann haglabyssu númer 8, með „falling block“ griplás. Erfitt var að fá patrónur númer 8. Sementsverksmiðjan notaði haglaskot númer 8 til að brjóta gjall úr katlinum hjá sér. Patrónurnar voru með aukahring sem þurfti að sverfa af til að þær pössuðu í haglabyssuna.

Einnig smíðaði Eiríkur á þessu tímabili seinni Þrumurnar þrjár.

Guðni Einarsson - Veiðisafnið